درمان التهاب مفاصل در سالمندان

انتخاب : دکتر رحمت سخنی از مرکز آموزشی درمانی امام خمینی (ره) ارومیه

یکی از مشکلاتی که اغلب سالمندان از آن رنج می‌برند، درد مفاصل است.

شایع‌ترین نوع این ناراحتی‌ها، از فرسایش و تحلیل مفاصل می باشد که با بروز این مشکل، مفصل دردناک شده و اجازه حرکت و راه رفتن را از افراد سالمند سلب می‌کند.

در طی حرکت کردن، انتهای استخوان‌ها به طور طبیعی توسط غضروف‌ها و مایع لغزنده اطراف آنها محافظت می‌شود که با افزایش سن، استخوان‌ها شکننده، مفاصل بی‌شکل و دردناک، و حرکت مشکل می‌شود.

این بیماری میلیون‌ها نفر در جهان، به ویژه افراد مسن را تحت تأثیر قرار داده است. رژیم غذایی، غذا یا مکمل‌های ویژه‌ای برای پیشگیری، درمان و رهایی از تحلیل مفاصل شناخته نشده است.

البته در بسیاری از موارد مصرف مکمل‌های آمینواسیدی، کلسیم، مس، روغن کبد ماهی، ویتامینD، لسیتین، اینوزیتول، عسل، پاراآمینوبنزوئیک، شاهی‌آبی (کاکوتی) و مخمر، میوه تازه و سیر توصیه شده است، که این مواد نیز تاثیر چندانی نداشته‌اند.

ارتباط شناخته شده‌ای نیز بین تحلیل مفاصل و اضافه وزن وجود دارد. لذا کاهش وزن اضافی برای افراد مبتلا به درد مفاصل بسیار مهم ‌است، زیرا مفاصل برای تحمل وزن بالا، تحت فشار قرار می گیرند.

نوع دیگر التهاب مفاصل، روماتیسم مفصلی است که رابطه نزدیکی با رژیم غذایی دارد. در این بیماری، سیستم ایمنی به اشتباه به پوشش استخوان‌ها حمله می‌کند. عملکرد سیستم ایمنی به تغذیه کافی بستگی دارد و رژیم ناکافی ممکن است، این نوع التهاب مفاصل را به همراه داشته باشد.

این احتمال وجود دارد که در برخی افراد، مواد غذایی خاصی بتوانند سیستم ایمنی را به این حمله تحریک کنند. مصرف شیر و لبنیات، روماتیسم مفصلی را در برخی افراد تشدید می‌کند. اسیدهای چرب اُمگا 3 که در ماهی یافت می‌شوند، سبب تخفیف عوارض این بیماری می‌شوند.

پژوهش‌ها نشان می‌دهد، همان رژیمی ‌که در بیمارهای قلبی به کار می‌رود و در آن رژیم، مصرف چربی های اشباع،  کم و مصرف چربی های غیر اشباع پلی، زیاد است، می‌تواند به پیشگیری یا کاهش التهاب و درد مفاصل نیز کمک کند.

پراکسیداسیون چربی‌ها در بدن نیز می‌تواند سبب التهاب مفاصل شو. ویتامین E از پراکسیداسیون چربی‌ها جلوگیری می‌کند، لذا برای کاهش التهاب مفاصل مفید است، ولی نمونه‌های بارز روماتیسم مفصلی را بهبود نمی‌بخشد.

پوکی استخوان در سالمندان

پوکی استخوان نیز از بیماری‌های شایع دوران سالمندی است که استخوان‌ها به دلیل کاهش میزان املاح، شکننده می‌شوند.

عوامل متعددی مانند ‌دریافت کم کلسیم، دریافت بیش از حد یا کم پروتئین، بی‌حرکتی، مؤنث بودن، یائسگی، افزایش سن، کمی ‌وزن، نژاد، ژنتیک و وجود سابقه ابتلا به این بیماری در خانواده، مصرف داروهایی مانند کورتیکواستروئیدها و ابتلا به بیماری‌های کلیوی، کبدی، دیابت، آلزایمر، روماتیسم مفصلی و ... در بروز این بیماری موثرند.

برای پیشگیری از این بیماری که ناتوانی، کاهش قد و شکستگی‌های استخوانی را به دنبال دارد، افزایش تحرک و فعالیت بدنی و مصرف رژیم غذایی حاوی مقادیرکافی پروتئین و کلسیم توصیه می‌شود.

برای تنظیم برنامه غذایی سالمندان مبتلا به پوکی استخوان، باید به نکته‌های مهمی‌ اشاره کرد.

تامین کالری کافی برای حفظ وزن مطلوب و توجه به اختلالاتی مانند بی‌اشتهایی یا پرخوری عصبی، مصرف روزانه سه تا چهار واحد از گروه لبنیات، تهیه عصاره کلسیم از استخوان (با جوشاندن استخوان‌های گاو یا گوسفند در مخلوط سرکه و آب‌لیمو که با آب این عصاره تهیه می‌شود) در این بیمارن مهم است.

در تنظیم برنامه غذایی سالمندان گیاه‌خوار، توجه به مصرف بادام، فندق (سه قاشق غذاخوری از هر کدام)، سبزی‌های برگ سبز (سه تا پنج واحد)، پونه خشک، برگ مو، انواع کلم، زیره، لوبیاها و نخود، ضروری به نظر می‌رسد تا از این طریق کلسیم لازم، فراهم شود. قرار گرفتن روزانه 15 تا 30 دقیقه در معرض نور مستقیم خورشید (برای تامین ویتامینD لازم)، مصرف انواع ماهی و استفاده از انواع مرکبات و دیگر میوه‌های حاوی ویتامین C به منظور جذب بهتر کلسیم ضروری است.

مهم ترین عامل پیشگیری کننده از بیماری فرسایش مفاصل، حفظ وزن مناسب بدن است، چون زیاد بودن وزن موجب فشار بیشتری بر روی مفاصل به ویژه مفصل زانو می‌شود و در دراز مدت موجب فرسایش بیشتر آنها می‌شود.

ورزش منظم، استراحت مناسب و محفاظت از مفاصل در مقابل فشارهای کاری زیاد نیز از عوامل پیشگیری کننده محسوب می‌شوند.